สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์


       สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี พระปิยมเหสีในรัชกาลที่ 5 สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี พระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ลำดับพระองค์ที่ 50
       ในสมเด็จพระปิยมาวดีศรีพัชรินทรมาตา (เจ้าจอมมารดาเปี่ยม) เสด็จพระราชสมภพ ณ วันเสาร์ที่ 10 พฤศจิกายน ปีวอก พุทธศักราช 2403 ณ พระบรมมหาราชวัง

ทรงมี พระเชษฐภาตา พระขนิษฐภคินี และ พระขนิษฐภาตา ร่วมพระชนนี รวม 6 พระองค์

       1. พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าอุณากรรณ อนันตรนรไชย
       2. พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ)
       3. พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ (สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี)
       4. พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสว่างวัฒนา (สมเด็จพระศรีสวรินทราบรมราชเทวี พระพันวสาอัยยิกาเจ้า)
       5. พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี (สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ บรมราชชินีพันปีหลวง)
       6. พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัตนวิศิษฐ์)

       เมื่อ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จสวรรคต ขณะนั้น สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทาฯ ทรงมีพระชันษา 9 พรรษา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ชุบเลี้ยงด้วยพระเมตตากรุณายิ่งกาลต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระอิสริยยศ ขึ้นเป็นพระนางเธอฯ พระอัครมเหสี ซึ่งได้ปฏิบัติหน้าที่สนองพระมหากรุณาธิคุณ ด้วยความซื่อสัตย์ จงรักภักดี เบื้องพระยุคลบาทอย่างยิ่ง จนเป็นที่โปรดปรานสนิทเสน่หาของสมเด็จพระบรมราชสวามียิ่งกว่า พระอัครมเหสี หรือข้าบาทบริจาริกาองค์อื่นๆ ในครั้งนั้น เมื่อพระชนมายุได้ 19 พรรษา ทรงมีพระราชธิดาองค์แรก ทรงพระนามว่าสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้า กรรณาภรณ์เพชรรัตน์


       สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทาฯ เสด็จทิวงคต เมื่อพระชนมายุได้เพียง 19 ปี 6 เดือน 21 วัน ด้วยอุบัติเหตุเรือล่ม ที่ตำบลบางพูด ปากเกร็ด นนทบุรี เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พุทธศักราช 2423 ซึ่งขณะนั้นทรงพระครรภ์อยู่ด้วย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าหัว ทรงโศกเศร้าโทมนัสในพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่ง ด้วยความเสียดายอาลัยรักเป็นที่สุด ดังจารึกที่อนุสาวรีย์ที่บางปะอิน ดังนี้ที่ระลึกถึงความรักแห่งสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี อัครมเหสี อันเสด็จทิวงคตแล้ว ซึ่งเคยมาอยู่ในสวนนี้ โดยความสุขสบายจะเป็นที่เบิกบานใจ พร้อมด้วยผู้ซึ่งเป็นที่รักและสนิทอย่างยิ่งของเธอ อนุสาวรีย์นี้สร้างขึ้นโดย จุฬาลงกรณ์บรมราช ผู้เป็นสามีอันได้รับความเศร้าโศกเพราะความทุกข์อันแรงกล้า ในเวลานั้นแทบจะถึงแก่ชีวิต ถึงกระนั้นก็ยังมิได้หักหาย จุลศักราช 1243 สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี เป็นที่เคารพสักการะ และเป็นศูนย์รวมจิตใจของพวกเราชาวสวนสุนันทาทั้งมวล เราเรียกตัวเองว่า "ลูกพระนาง"